Nie po raz pierwszy zmienił się skład zespołu - gitarzystę Rafała Gietza zastąpił syn Tomasza Budzyńskiego - Stanisław. Zanim jednak doszło do nagrania płyty, młodszy Budzyński miał czas, by przez kilka lat pograć z zespołem i odpowiednio się w nim osadzić. To zaprocentowało nie tylko zgraniem z resztą, ale przede wszystkim - wpłynęło na proces pisania nowego materiału. Lwia część pomysłów wyszła bowiem od Stanisława i trzeba przyznać, że idealnie wpisują się one w stylistykę Armii.

W całość wprowadza dość apokaliptyczny ambient w utworze “Wołanie”, gdzie epickość miesza się z hipnotyczną pętlą. Spore wrażenie robią też wokale Tomasza Budzyńskiego - głębokie, śpiewne, które na tle metalowo-postpunkowej faktury (wraz z brzmieniami waltorni), wypadają przejmująco, a jednocześnie poetycko. Z kolei słowa: “Słyszałem, że piekło to inni”, nawiązujące do Jean-Paula Sartrego oraz “Pamiętaj kochać/Pamiętaj żyć/Pamiętaj umierać…”, powtarzane przez Budzego w “Obcym w domu”, wbijają się w umysł nadzwyczaj mocno. Nietrudno natomiast znaleźć odnośniki do sytuacji za naszą wschodnią granicą w “Wielkim lesie”, choć tekst i tego utworu jest podany dość poetycko i metaforycznie. Co więcej - pod koniec słychać tu ferment w formule grania, kojarzący się trochę z twórczością Mastodon. Sporo symboliki, ale i nadziei przynosi natomiast “Ja tylko wspominam”. Na tym etapie płyty czuć też już w pełni jej podprogowy trans, który prowadzi - a momentami nawet przewodzi - do samego końca jej trwania. Nie po raz pierwszy Budzyński nawiązuje do “Władcy Pierścieni” Tolkiena, który w “Nas nie ma” przywołuje postać Toma Bombadila - postaci, na którą nie działał pierścień. To zresztą przykład piosenki bajkowej, które w twórczości Armii przewijały się od zawsze. Jest też traktujący o wstydzie “Przyjaciel”, naznaczony wschodnią aurą i takimiż zaśpiewami Budzego oraz krańcowy w wydźwięku “Dzień ojca”.

O istocie słowa (w różnych wymiarach) traktuje natomiast “W każdą stronę”. W tym numerze brzmienie waltorni stanowi przeciwwagę dla rwących gitar. Niesamowicie wypadają “Ciche dni”, oparte o… elektroniczny puls, na którym ‘jadą’ zarówno gitary, jak i partie bębnów. Utwór niesie ze sobą także jedne z najbardziej pokrzepiających wersów Budzyńskiego: “Życie ma sens/Miłość jest możliwa”. Zaś najbardziej metalowy ciężar na płycie przywodzi “Pielgrzymka”, kojarząca się muzycznie odrobinę z dawnymi nagraniami Acid Drinkers (zwłaszcza tych na odcinku “High Proof Cosmic Milk”).

Ale największe wrażenie ze wszystkich utworów pod kątem kompozycyjnym robi “Niebo nad niebem”, gdzie łamańce rodem z twórczości The Mars Volta, mieszają się z radioheadowym neurotycznością. Słowa: “Człowiek nie jest sam”, to przykład może trochę nadmiernie kaznodziejskiej narracji Budzego, ale wystarczy oderwać je od wszelkich kontekstów i od razu zyskują inny wydźwięk. Zamykający album “Wiatr w drzewach”, stanowi dziwną, drono-ambientową codę.

“Wojna i pokój” to najlepsza płyta Armii od lat. Mnóstwo w niej odnośników do twórczości zespołu z przeszłości - począwszy od okładki, przez sposób prowadzenia narracji, a skończywszy na formie kompozycyjnej. W tej ostatniej zespół wspiął się wręcz na wyżyny, bowiem tak spójnie jakościowego materiału nie dostarczył od lat.

MACIEJ MAJEWSKI