Portugal. The Man

Na Alasce ubywa łososi, świat zdaje się płonąć, algorytmy coraz śmielej podpowiadają nam, co i jak powinniśmy tworzyć, a muzyka pop wciąż potrafi poruszyć nawet tych, którzy uważają ją za zbyt mało ambitną. John Gourley z Portugal. The Man patrzy na te sprzeczności bez potrzeby udzielania prostych odpowiedzi. Na „Shish” splata osobiste wspomnienia z politycznym niepokojem, a po dwóch dekadach kariery wciąż szuka nowych muzycznych terytoriów. 23 listopada przywiezie ten niepokorny, wymykający się klasyfikacjom świat do warszawskiej Stodoły. Zanim jednak stanie na scenie, opowiedział nam o Alasce, wielkim sukcesie, kolonializmie, sile oddawania głosu innym i o tym, że w Polsce najbardziej interesuje go... dobre jedzenie.
Ewelina Marek: Na ostatnim albumie „Shish” wiele utworów nosi nazwy miejsc znajdujących się na Alasce. To chyba ważna część tożsamości Portugal. The Man?
John Gourley: To po prostu przestrzeń, którą znam. Miejsca, w których dorastałem, i ludzie, wśród których się wychowywałem. Ostatnio zresztą stał się to bardzo aktualny temat. Dużo w przestrzeni publicznej rozmawiamy o wyborach w Stanach Zjednoczonych oraz o znaczeniu przywództwa i reprezentacji politycznej Alaski. Można powiedzieć, że stanowi ona swego rodzaju pole bitwy politycznej. Nie chcę oczywiście przesadzać i przedstawiać sytuacji jako aż tak ekstremalnej, ale całe życie dorastałem na Alasce i w jej otoczeniu. Widzę na przykład, że z każdym rokiem jest coraz mniej łososi. Mógłbym przytoczyć wiele osobistych obserwacji i opowiedzieć różne historie, ale fakt pozostaje taki, że łososi ubywa z każdym kolejnym rokiem.
EM: A więc i łososie są wpisane w tę tożsamość.
JG: Łososie są podstawą łańcucha pokarmowego oceanów. Jestem pewien, że niezależnie od tego, w jakim miejscu na świecie się znajdujesz, wiesz, czym jest łosoś alaskański. To jedno z pierwszych skojarzeń, jakie przychodzą na myśl, gdy myślisz o tym regionie. To jeden z jego symboli. Myślisz o łososiach, niedźwiedziach i całej tej przyrodzie. A wszystko to może zniknąć, jeśli zniszczymy tarliska. Uważam, że to niezwykle ważna sprawa. Wracając do sedna, Alaska jest dla mnie bardzo ważna, a album "Shish" to zbiór aspektów, które moim zdaniem najlepiej oddają to, kim jestem i skąd pochodzę.
EM: Czy szczerość tej alaskańskiej tematyki wyparła też wszechobecną AI podczas tworzenia?
JG: Kiedy zabierałem się za pracę nad albumem, sztuczna inteligencja dopiero na dobre zaczynała pojawiać się w dyskusjach o pisaniu piosenek. Znam wiele osób, które z niej korzystały. Obserwuję to, co robi, i widzę, że jest pozbawiona emocji. Może coś podpowiedzieć, a jednocześnie potrafi jednak wmówić ci, że właśnie tak powinieneś zaśpiewać. W ten sposób dochodzi do tego, że zaczynasz gonić za algorytmami i szukać kompromisu między Lady Gagą a Beyoncé. To dwa zupełnie różne światy, dwa odmienne obszary ludzkiej ekspresji.
EM: A jak jest z Portugal. The Man po 20 latach grania? Wciąż jest dla ciebie odrębną tożsamością czy stał się już częścią tego, kim jesteś?
JG: Myślę, że w pewnym momencie po prostu musi stać się częścią ciebie. Tak właśnie było w moim przypadku. Przez bardzo długi czas właściwie w ogóle nie myślałem o sobie jako o artyście. Chyba miałem problem z określeniem, czym właściwie zajmuję się zawodowo. Ludzie mnie o to pytali, a ja odpowiadałem: „Cóż, sam nie wiem. Tak naprawdę nie wiem, co robię”, bo to wszystko jest tak nieuchwytne i abstrakcyjne. W ogóle bycie artystą... Nie brzmi to chyba zbyt alaskańsko, przynajmniej nie pasuje do takiego obrazu Alaski, w jakim dorastałem. Ale tak, z czasem staje się to częścią ciebie. Nadal czuję się po prostu Johnem. Jeśli więc pytasz całkiem serio, czy czuję, że sam jestem Portugal. The Man... Nie, potrafię całkiem dobrze oddzielić siebie od tego projektu, ale jednocześnie stał się on częścią rzeczywistości, w której funkcjonuję.
EM: W sieci opisujesz „Shish” poprzez trzy idee: przetrwanie, więź i ambicję. Który z nich wydaje ci się obecnie najważniejszy?
JG: Myślę, że wszystkie trzy są trafne, a zaistniały one naturalnie. Nie były częścią żadnego planu. Raczej zadaję sobie pytania: co dzisiaj czuję? Co to dla mnie oznacza?
EM: Co w takim razie czułeś podczas tworzenia albumu?
JG: Kiedy zasiadłem do pracy nad płytą, miałem poczucie, że opowiadam o bardzo ludzkim doświadczeniu. O jego wzlotach i upadkach. Znasz to uczucie, kiedy otwierasz telefon, zaczynasz przewijać wiadomości i myślisz: „O mój Boże, świat płonie. Wszystko się wali. Cholera, wszyscy zginiemy!”. A potem stwierdzasz: „Dobra, może pogram w gry wideo, poczytam książkę albo zajmę się czymkolwiek innym”. I właśnie w tym odnajdujesz pewien spokój, podczas gdy wszystko wokół przepełnione jest niepokojem. Tak właśnie odbieram ten album. Sądzę, że również pod względem brzmieniowym udało nam się to oddać.
EM: Bardzo swobodnie przemieszczacie się między garażowym rockiem, punkiem, shoegaze’em, psychodelią i elektronicznymi brzmieniami. Kiedy pracujesz nad płytą, myślisz w ogóle kategoriami gatunków muzycznych?
JG: Staram się uchwycić to, co akurat się dzieje. Nie sądzę, żeby tworzenie muzyki kiedykolwiek powinno sprowadzać się do myślenia:_ „Ale przecież ja gram właśnie taką muzykę”_, „Tworzę muzykę rockową”. Jest taki artysta, do którego często nawiązuję, ponieważ stworzył naprawdę znakomitą muzykę, gra w zespole rockowym. Ich debiutancki album był po prostu genialny. Pamiętam, że myślałem o tym – a było to jeszcze zanim sam zacząłem tworzyć muzykę czy w ogóle cokolwiek nagrywać – jak smutne i trudne musi być później odtworzenie czegoś takiego. Bo czerpiesz inspiracje z różnych źródeł, myślisz sobie: „Stary, to moje ulubione rockowe piosenki wszech czasów”, a potem wszystko to przez ciebie przepływa i w efekcie powstaje naprawdę niesamowity debiutancki album. Bardzo trudno później dorównać takiemu osiągnięciu, jeśli nieustannie zamykasz się w obrębie jednego gatunku. Dlatego takie zespoły i artyści jak Vampire Weekend, The Strokes czy MGMT od tak dawna odnoszą sukcesy. Nieustannie poszukują nowych rozwiązań. Wciąż eksplorują nowe muzyczne obszary.
EM: To właśnie „Feel It Still” przyniósł wam niezwykły międzynarodowy sukces. W jednym z wywiadów wspominałeś, że tamten okres był dla ciebie trudny pod względem emocjonalnym. Czy skala tego sukcesu zmieniła twoje podejście do muzyki, koncertowania i samego bycia częścią zespołu?
JG: Tak, zmieniła. Trudno, żeby coś takiego nie wpłynęło na twoją perspektywę. Zanim doświadczyłem sukcesu tej piosenki, sam miałem pewne wyobrażenia o tym, co oznacza osiągnięcie takiego poziomu popularności. Zespół był już wtedy właściwie dość popularny. Utwór z pewnością osiągnął jeszcze większy sukces, ale sam zespół już wcześniej występował na głównych scenach festiwali. Była to więc stopniowa wspinaczka. Krok po kroku docieraliśmy na szczyt. A był to już nasz dziewiąty album. To naprawdę późny etap kariery, żeby nagle odnieść tak wielki sukces. Zobaczyłem niemowlęta tańczące w fotelikach samochodowych, dla których była to pierwsza muzyczna przygoda w życiu. Przypomniało mi to moje własne pierwsze doświadczenia z muzyką. Zacząłem się zastanawiać, co one właściwie znaczą. Powiedziałbym, że to doświadczenie było dla mnie znacznie bardziej poruszające niż opinie jakiegokolwiek krytyka muzycznego czy znajomych, którzy podchodzili do muzyki z przesadną krytycznością. Mam na myśli choćby przyjaciół mówiących: „Nie podoba mi się to. To chyba zbyt popowe”. Pomyślałem wtedy, że przecież nie napisałem tej piosenki z myślą o dzieciach. I uważam, że to bardzo istotne rozróżnienie.
EM: To ciekawe, że dzieci mają własny odbiór sztuki dla doroslych. Pewnie chodzi o rytm?
JG: Kiedy muzyka pop po prostu powstaje w naturalny sposób, można przytoczyć kilka przykładów, może trochę niszowych, ale jednak wymownych. Beyoncé i „All the Single Ladies”, TLC, Destiny’s Child czy Olivia Rodrigo. Ci artyści nie tworzą muzyki z myślą o dzieciach. Opowiadają o własnych doświadczeniach albo interpretują doświadczenia, które stają się bliskie ich odbiorcom. To niezwykle potężna rzecz. Uważam, że jest w tym więcej szczerości i autentyczności niż w twórczości jakiegokolwiek zespołu z nurtu Midwest emo, wykonawcy shoegaze’owego czy przedstawiciela naprawdę niszowego gatunku. To bardziej szczere i prawdziwe niż cokolwiek innego. I właśnie to zmieniło moje spojrzenie na muzykę.
EM: Jak widzisz ją z dzisiejszej perspektywy?
JG: Dzisiaj patrzę na nią inaczej. Myślę sobie: przecież to tak naprawdę nie jest o tobie. Możesz uważać, że coś jest poniżej twojego poziomu, ale przecież właśnie to może poruszać innych ludzi. Muzyka jest jak religia. Jest w niej ból, miłość i całe spektrum ludzkich doświadczeń. A kiedy podchodzisz do niej w tak skrajny sposób, przypomina to właśnie religię. Nie wierzę w religijny ekstremizm. Nie wierzę w takie podejście. Więc tak, moja perspektywa się zmieniła. I myślę, że była to zmiana zdecydowanie na lepsze. To doświadczenie po raz kolejny otworzyło mi oczy.
EM: Wspominałeś też, że monotonia grania tych samych festiwalowych setlist może działać destrukcyjnie na zespół, a poczucie komfortu niekoniecznie sprzyja kreatywności. Jak po tylu latach koncertowania utrzymujecie w sobie ekscytację i element nieprzewidywalności?
JG: Myślę, że kluczem do utrzymania ekscytacji jest nieustanne poszukiwanie czegoś nowego. Zawsze powinieneś wypatrywać kolejnego wyzwania. Nie jest łatwo to utrzymać. Łatwo jest przez cały czas trzymać się tego samego poziomu energii. Niedawno pojechałem na kilka koncertów z Macklemore’em w ramach wydarzeń wspierających Palestynę i pomyślałem, że niezwykle ciekawe było obserwowanie wszystkich ludzi, którzy zdecydowali się tam przyjść. To było bardzo poruszające. Ludzie pojawili się tam, by okazać miłość i wsparcie. Kiedy patrzyłem na publiczność, widziałem naprawdę wszystkich. Dosłownie każdy rodzaj ludzi. Niezbyt często zdarza mi się być na koncercie i widzieć tak różnorodną publiczność. Byli tam ludzie zaangażowani politycznie, ale przede wszystkim ludzie, którym zależy na innych. Matki, babcie, były też dzieci.
EM: Jak ta różnorodność wpłynęła na ogólną energię?
JG: Podczas tego wydarzenia występowałem solo. Zaprosiłem na scenę palestyńskiego artystę Tamera Nafara, naszą przyjaciółkę Linę Makoul i Xiuhtezcatla Martineza. Grając tam, pomyślałem: „Wow, w tym miejscu jest tyle siły i energii”. Zupełnie innej niż w małych klubach, ale równie wyjątkowej. Nieczęsto się to zdarza. Nie zawsze, występując na dużych scenach, można poczuć coś takiego. Sposób na podtrzymanie tej energii polega na tym, żeby wciąż mieć w sobie zaangażowanie i autentyczną troskę.
EM: Dzięki kampanii „Frances Changed My Life” zamieniliście bardzo osobiste doświadczenie w globalną inicjatywę wspierającą badania nad rzadkimi chorobami. Czy ta droga zmieniła twoje postrzeganie własnej roli jako artysty, wykraczającej poza samą muzykę?
JG: Oczywiście. Przede wszystkim jesteś rodzicem. I musisz o tym pamiętać. Jednocześnie po prostu wierzę w ludzi. Naprawdę w nich wierzę. Wierzę też, że Frances pojawiła się w naszym życiu nie bez powodu i właśnie nas wybrała na swoich rodziców. Zoe Manville, jej mama, oraz Mel Dixon z Anglii odgrywają ogromną rolę w całej tej inicjatywie. To one stoją na straży wiedzy i badań dotyczących DHDDS. To właśnie one niosą ten sztandar i dbają o to, by ten ogień nigdy nie zgasł. Sama istota naszych działań nie sprowadza się do amerykańskiego systemu opieki zdrowotnej, o którym wszyscy wiemy, że jest niewydolny. Każdy zdaje sobie z tego sprawę. Nie chodzi o amerykańską służbę zdrowia. Chodzi o rozwój medycyny i badań naukowych. Chcemy wykorzystać naszą rozpoznawalność, by wspierać rozwój leków, badań i terapii genetycznych – również tych opracowywanych indywidualnie dla pojedynczych pacjentów – oraz udowadniać ich skuteczność, aby wszyscy mogli mieć do nich dostęp.
EM: To już chyba wykracza poza regionalny charakter misji?
JG: Ważne, by również ludzie żyjący w innych krajach, których systemy ochrony zdrowia zapewniają bezpłatną opiekę medyczną i powszechny dostęp do leczenia, mogli korzystać z tych terapii. Stany Zjednoczone mają zresztą pod tym względem dość wyjątkową pozycję. Amerykański system całkiem dobrze radzi sobie z tym konkretnym aspektem, ponieważ opiera się na kapitalizmie. Firmy dostrzegają w tym możliwość osiągnięcia zysku. Dlatego staramy się wyprzedzać firmy farmaceutyczne i uzyskiwać patenty przed nimi, tak aby móc udostępnić te rozwiązania reszcie świata po niskich kosztach.
EM: Obok tego promujesz inicjatywę „Pass the Mic” , by nagłaśniać historie osób, których głos często pozostaje niesłyszany, szczególnie przedstawicieli społeczności rdzennych. W jaki sposób decydujesz, które historie warto opowiedzieć?
JG: Przede wszystkim chodzi o to, żeby wysłuchać historii innych ludzi, a nie skupiać uwagi tylko na sobie. W środowiskach aktywistycznych często dochodzi do sytuacji, w których ktoś stawia samego siebie w centrum uwagi. Właściwie na tym polega cały problem. Pojawia się charyzmatyczny, wpływowy mówca, który staje przed ludźmi i woła: „Zbierzcie się wokół mnie. Opowiem wam historię tej ziemi”. Mógłbym to zrobić, ale zdecydowanie bardziej wolałbym usłyszeć tę historię od kogoś, kto stamtąd pochodzi. Sam również nie chciałbym, żeby ktoś wypowiadał się w moim imieniu. Nie potrzebuję, żeby ktoś mnie reprezentował. Dlatego właśnie przekazujemy mikrofon dalej.
EM: Gdzie znajdujesz źródła tych historii?
JG: Historia rdzennych społeczności jest wszędzie. Otacza nas z każdej strony. Jest obecna również tutaj. Jest obecna w naszym życiu. Na całym świecie, dokądkolwiek się udasz, możesz ją odnaleźć. Chodzi o zrozumienie ziemi i rdzennej wiedzy: poznanie roślin występujących naturalnie w danym regionie, sposobów uprawy żywności, zależności między poszczególnymi uprawami, a także tego, jak przetrwać w takim miejscu jak Alaska. Bez wiedzy rdzennych mieszkańców ludzie prawdopodobnie nie wiedzieliby, jak sobie tam poradzić.
EM: Jak w takim razie wyselekcjonować te opowieści?
JG: Żadna z tych historii nie jest ważniejsza od pozostałych. Każda jest wyjątkowa i wszystkie składają się na większą opowieść o kolonializmie osadniczym, który miał miejsce na całym świecie i którego skutki wciąż obserwujemy, choćby w Palestynie. To po prostu dzieje się wszędzie. Alaska była po prostu jednym z ostatnich obszarów Stanów Zjednoczonych, które zostały skolonizowane. Alaska, Hawaje i Australia mają ze sobą wiele wspólnego – wszystkie te miejsca łączy postać kapitana Cooka. Kiedy dzieli cię od tych wydarzeń zaledwie kilka pokoleń – a tak właśnie jest na Alasce – możesz dostrzec ich konsekwencje. I chcesz słuchać historii ludzi, którzy ich doświadczyli. Dorastając, zawsze chciałem słyszeć rdzenny język, ale starsi członkowie społeczności powstrzymywali młodych przed jego nauką. To naprawdę bolesne. Uważam, że najlepszą drogą naprzód jest wyrażanie tego bólu, okazywanie miłości i dzielenie się wspaniałymi historiami własnej kultury.
EM: Na koniec pozwolę sobie zmienić część świata, bo 23 listopada zagracie koncert w warszawskim klubie Stodoła. Ciekawe czy publiczność w różnych częściach świata potrafi zaskakiwać was na różne sposoby?
JG: Każda publiczność jest inna. To całkiem zabawne, jak bardzo potrafią się od siebie różnić poszczególne miejsca. Zawsze byliśmy raczej zespołem, którego koncerty ogląda się na stojąco. Oczywiście moglibyśmy też grać dla siedzącej publiczności, nigdy jednak nie byliśmy zespołem, na którego koncertach króluje pogo. Uwielbiam za to grać w małych, dusznych, rozgrzanych od ludzi klubach. Kocham atmosferę takich miejsc. Jest w tym coś naprawdę wyjątkowego.
EM: Wygląda więc na to, że koncert w Polsce spełni Twoje oczekiwania.
JG: Byłem w Polsce tylko raz, ale bardzo mi się tam podobało. Jeśli ktoś chciałby się do mnie odezwać, napiszcie do mnie w wiadomości prywatnej na Instagramie. Bardzo chętnie przyjmę rekomendacje dotyczące świetnych miejsc z jedzeniem. Uwielbiam próbować najlepszych lokalnych potraw i poznawać kuchnię danego kraju podczas podróży. Nie musicie polecać mi meksykańskiej restauracji. Polećcie mi jakieś naprawdę polskie miejsce!
PORTUGAL. THE MAN:
23.11. Warszawa, Stodoła
Bilety: https://winiarybookings.pl/wydarzenie/portugal-the-man-w1n1ary-warszawa-listopad-2026-3



